Üreme sağlığında beslenme; yumurta ve sperm kalitesini artırarak doğurganlığı destekler. Dyt. Dilara Göze ile kişiye özel, bilimsel beslenme planı.
İçindekiler
Üreme Sağlığında Beslenme
Bir bebek sahibi olma hayali, birçok çift için hayatın en heyecan verici ve bir o kadar da karmaşık yolculuklarından biridir. Bazen bu süreç, doğal akışında ilerlerken, bazen de çiftler “infertilite” (kısırlık) gibi zorlu bir durakla karşılaşabilirler. Genetik faktörler ve tıbbi durumlar elbette belirleyicidir; ancak son yıllarda yapılan bilimsel çalışmalar, yaşam tarzı değişikliklerinin ve özellikle beslenmenin, doğurganlık üzerinde sandığımızdan çok daha büyük bir etkisi olduğunu kanıtlamaktadır. Üreme sağlığında beslenme, sadece hamile kaldıktan sonra değil, gebelik planlaması yapıldığı andan itibaren dikkate alınması gereken hayati bir unsurdur.
Bu yazıda hem kadın hem de erkek üreme sağlığını destekleyen beslenme stratejilerini, yasaklardan ziyade bedeni onaran önerilerle ele alacağız.
Doğurganlığın Temeli: Neden Beslenme?
Vücudumuz, hayatta kalma dürtüsüyle çalışan mükemmel bir mekanizmadır. Eğer vücut, yetersiz beslenme, aşırı stres veya toksin yükü altındaysa, “üreme” fonksiyonunu ikinci plana atar. Çünkü doğa, “önce anneyi/babayı hayatta tut, sonra nesli devam ettir” prensibiyle çalışır. İşte bu noktada üreme sağlığında beslenme devreye girer. Doğru besinler, hormonların düzenli çalışması için gereken sinyalleri beyne gönderir. Yumurta kalitesinden sperm hareketliliğine, rahim içi dokunun (endometrium) sağlığından embriyonun tutunmasına kadar her aşama, aldığımız mikro ve makro besinlerden etkilenir.
İnfertilite ve Beslenme İlişkisi
Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre infertilite, çiftlerin yaklaşık %15’ini etkilemektedir. Tedavi süreçlerinde (tüp bebek, aşılama vb.) tıbbi protokoller ne kadar güçlüyse, beslenme desteği de o kadar önemlidir. Infertilite ve üreme sağlığında beslenme üzerine yapılan araştırmalar; doymuş yağlardan zengin, liften fakir ve işlenmiş gıdaya dayalı beslenme tipinin, yumurtlama bozukluklarına (ovulasyon disfonksiyonu) yol açabildiğini göstermektedir. Özellikle insülin direnci ve polikistik over sendromu (PKOS) gibi durumlar, infertiliteyi tetikleyen en yaygın nedenlerdendir ve tedavinin ilk basamağı her zaman diyet değişikliğidir. Infertilite ve üreme sağlığında beslenme protokollerinde, kan şekerini dengeleyerek hormonal kaosu dindirmek birincil hedeftir.
Kadın Üreme Sağlığında Beslenme Yumurta Kalitesini Artırmak
Kadınlar için üreme sağlığında beslenme, yumurta hücrelerinin oksidatif strese karşı korunmasıyla başlar. Vücudumuzdaki serbest radikaller, yumurta kalitesini düşürebilir.
- Antioksidan Gücü: Renkli sebze ve meyveler, içerdikleri antioksidanlarla yumurtaları koruyan bir kalkan görevi görür. Kırmızı meyveler, koyu yeşil yapraklı sebzeler sofradan eksik edilmemelidir.
- Bitkisel Proteinler: Çalışmalar, hayvansal proteinin bir kısmının bitkisel proteinle (nohut, mercimek, fasulye) değiştirilmesinin yumurtlama sorunlarını azalttığını göstermektedir. Üreme sağlığında beslenme planlarında haftada en az 2-3 gün baklagil tüketimi önerilir.
- Tam Yağlı Süt Ürünleri: Yapılan bazı araştırmalar, yağı tamamen alınmış süt ürünleri yerine kontrollü miktarda tam yağlı süt ürünlerinin doğurganlığı desteklediğini ortaya koymuştur.
- Demir ve Folik Asit: Gebelik öncesi depolarn dolu olması, sadece bebeğin gelişimi için değil, yumurtlama sağlığı için de kritiktir.
Erkek Üreme Sağlığında Beslenme Sperm Kalitesi ve Hareketlilik
Doğurganlık genellikle kadın odaklı düşünülse de, infertilite vakalarının yaklaşık %40-50’si erkek faktörlüdür. Infertilite ve üreme sağlığında beslenme denildiğinde, baba adaylarının beslenmesi de en az anne adayları kadar önemlidir.
- Çinko ve Selenyum: Testosteron seviyesi ve sperm üretimi için elzemdir. Kabak çekirdeği, deniz ürünleri ve brezilya cevizi bu minerallerin en iyi kaynaklarıdır.
- Likopen: Domatese kırmızı rengini veren likopen, sperm morfolojisini (şeklini) iyileştiren güçlü bir antioksidandır.
Omega-3: Balık, ceviz ve keten tohumunda bulunan Omega-3 yağ asitleri, sperm zarının akışkanlığını artırarak yumurtayı dölleme kapasitesini yükseltir. Erkekler için planlana
Kilonun Önemi: Ne Çok Az, Ne Çok Fazla
Vücut kitle indeksi (BKİ), doğurganlık üzerinde doğrudan etkilidir. Aşırı zayıflık, östrojen salgısını durdurarak adet döngüsünü kesebilirken; aşırı kilo ve yağlanma, östrojen hakimiyetine ve hormonal dengesizliğe yol açar. Infertilite ve üreme sağlığında beslenme tedavisinde amaç, ideal kiloya ulaşarak vücudun “üremeye hazırım” sinyalini almasını sağlamaktır. Sadece %5-10’luk bir kilo kaybı bile, adet düzensizliği yaşayan kadınlarda ovulasyonu kendiliğinden başlatabilmektedir. Bu nedenle üreme sağlığında beslenme, sürdürülebilir bir kilo yönetimi ile birleştirilmelidir.
Akdeniz Tipi Beslenme Altın Standart
Bilimsel literatür, doğurganlık için en ideal beslenme modelinin “Akdeniz Diyeti” olduğu konusunda hemfikirdir. Zeytinyağı gibi sağlıklı yağların, sebzelerin, balığın ve tam tahılların ağırlıkta olduğu bu model, vücuttaki enflamasyonu azaltır. Üreme sağlığında beslenme stratejilerimizde, trans yağlardan (margarin, paketli ürünler) kaçınmak ve doğal yağlara yönelmek esastır. Trans yağlar, insülin duyarlılığını bozarak infertilite riskini artırır.
Endokrin Bozuculardan Kaçınmak
Üreme sağlığında beslenme sadece ne yediğinizle değil, yemeğinizi neyde pişirdiğinizle de ilgilidir. Plastik kaplar, bisfenol-A (BPA) ve fitalatlar gibi endokrin bozucu maddeler içerir. Bu maddeler vücutta hormon taklidi yaparak üreme sistemine zarar verir. Infertilite ve üreme sağlığında beslenme danışmanlığında, cam saklama kaplarının kullanımı, pestisit kalıntılarından arınmak için sebzelerin iyi yıkanması ve mevsiminde beslenme gibi yaşam tarzı önerileri de paketin bir parçasıdır.
Takviyeler ve Bireysel İhtiyaçlar
Her bireyin biyokimyası farklıdır. CoQ10, D vitamini, İnositol gibi takviyeler üreme sağlığında beslenme sürecini destekleyebilir; ancak bunlar mutlaka kan tahlillerine göre ve bir uzman kontrolünde kullanılmalıdır. Bilinçsiz kullanılan bitkisel kürler, tedavi sürecini olumsuz etkileyebilir.
Stres Yönetimi ve Beslenme
Stres hormonu kortizol ile üreme hormonları vücutta aynı hammaddeyi kullanır. Kronik stres altındaysanız, vücut hammaddeyi kortizol üretmek için kullanır ve üreme hormonları baskılanır. Infertilite ve üreme sağlığında beslenme sürecinde, stresi azaltan besinler (bitter çikolata, muz, yulaf gibi magnezyum kaynakları) diyete eklenerek bütüncül bir iyileşme hedeflenir.
Birlikte Başarabiliriz
Çocuk sahibi olma isteği, sabır gerektiren bir süreçtir. Bu süreçte üreme sağlığında beslenme kurallarına uymak, bedeninize iyi bakmanın ve ona “güvendesin” mesajı vermenin en etkili yoludur. Üreme sağlığında beslenme bir diyet değil, geleceğinize yaptığınız bir yatırımdır. Unutmayın, yediğiniz her lokma, genetik potansiyelinizi ve gelecek neslin sağlığını şekillendirme gücüne sahiptir.
Diyetisyen Arayışınızda Dyt. Dilara Göze Kliniği Farkı
Ankara’nın kalbi ve en prestijli lokasyonlarından biri olan Merkez Ankara projesinde hizmet veren Dyt. Dilara Göze, üreme sağlığı gibi hassas ve mahremiyet gerektiren bir konuda, danışanlarına güvenli bir liman sunmaktadır. Kliniğimiz; Kızılay, Ulus ve Yenimahalle gibi merkezi noktalara yürüme mesafesinde veya çok kısa bir metro yolculuğu uzaklığındadır. Bu merkezi konum, yoğun tedavi süreçleri (tüp bebek takipleri, doktor kontrolleri vb.) arasında beslenme danışmanlığına zaman ayırmanızı kolaylaştırır.
Dyt. Dilara Göze, infertilite ve üreme sağlığı beslenmesinde, standart listelerin ötesine geçerek, çiftlerin duygusal ve fiziksel ihtiyaçlarını gözeten, kan değerlerine ve tıbbi tedavi protokollerine entegre edilmiş özel programlar hazırlar. Sürecin getirdiği stresle başa çıkmanızı kolaylaştıran, uygulanabilir ve motivasyon artırıcı yaklaşımıyla yanınızdadır. Ankara Diyetisyen arayışınızda, hem bilimsel donanımı hem de ulaşım kolaylığı ile Dyt. Dilara Göze, hayallerinize giden yolda en büyük destekçinizdir.
